Edith Stein


Enkele jaren na Theresia van Lisieux, leefde een heel ander type vrouw in de Karmel, eerst in Duitsland en later in Nederland: Theresia Benedicta van het Kruis, beter bekend als Edith Stein (1891-1942).


Edith Stein trad in de Karmel van Keulen in, aangetrokken door Teresa van Avila. Zij had filosofie gestudeerd en specialiseerde zich in de fenomenologie, met Husserl als leermeester. Daarin promoveerde zij ook, met het boek Zum Problem der Einfühlung.


Deze rijke academische achtergrond was destijds in de Karmel een grote uitzondering en dat is het nu ook nog vaak. Edith Stein moest in de Karmel natuurlijk ook huishoudelijke taken verrichten en daar was ze niet heel handig in. Een medezuster vertelde hierover: "Zuster Benedicta onttrok zich nooit aan het eenvoudige werk, hoewel ze er verschrikkelijk onhandig in was. We hebben er vaak om gelachen als we haar bezig zagen. Je had haar moeten zien dweilen. Het leek wel of ze een hond aan een ketting door de gangen sleepte. Ze trok met haar rechterhand de dweil door de gang, in de hoop dat er wat stof aan bleef hangen".


Haar Joodse afkomst maakte dat ze in 1939 uit Duitsland moest vluchten, naar Nederland, naar de Karmel van Echt. Uiteindelijk was ook dit niet de gehoopte veilige haven.


Toen de situatie voor haar ook in Nederland te gevaarlijk werd, probeerden haar medezusters Theresia Benedicta van het Kruis nog in de Zwitserse Karmel van Le Pâquier onder te brengen. Maar er ging van alles mis en toestemming kwam uiteindelijk te laat.


Op 2 augustus 1942, een zondag middag, werd Edith Stein in de Karmel van Echt opgehaald, samen met haar zusje Rosa, en naar Amersfoort overgebracht. Van daaruit ging de weg naar haar dood snel, via Westerbork en Auschwitz-Birkenau, waar ze op 9 augustus 1942 overleed. Haar laatste woorden, nog in de Karmel van Echt, tegen haar zusje waren: "kom, laat ons gaan voor ons volk" (schilderij uit de Karmel van Reno, Nevada, VS).


Edith Stein heeft ons talrijke geschriften nagelaten, zowel spiritueel als filosofisch, en een heel rijke en boeiende correspondentie. Al haar geschriften zijn recent opnieuw uitgegeven in het Duits, in de Edith Stein Gesamtausgabe (ESGA). Haar belangrijkste filosofisch werk is Endliches und ewiges Sein.


De Kreuzeswissenschaft, een studie over de spiritualiteit van Johannes van het Kruis is een meesterwerk. Zij was bezig met het schrijven van het hoofdstuk "in de voetstappen van de Gekruisigde" (over de laatste dagen van Johannes van het Kruis) toen ze werd gearresteerd. Het boek is dus niet af.


Edith Stein heeft in de karmel de weg geopend voor vrouwen met een intellectuele achtergrond. Zij is het "bewijs" dat een rijk intellectueel leven en de spiritualiteit van de Karmel heel goed samen kunnen gaan. Zij was hierin haar tijd vooruit.


 


Nu kunnen we een beetje ervaren wat het betekent om alleen maar van binnenuit te leven (Edith Stein, Westerbork 4 Augustus 1942, brief nr 766, 5 dagen voor haar dood)


In een roerige tijd (19 maart 1939) heeft Edith Stein het gedicht en gebed "St. Josef, draag zorg" geschreven.

Voor het diaporama in het Nederlands: klik hier

Voor het diaporama in het Duits (originele taal): klik hier

Het gedicht is vertaald door Marie Theres van Beeck: Edith_Stein_St_Josef draag_zorg


Een jaar later (in januari 1940), toen de tweede wereldoorlog en de jodenvervolging al voluit aan de gang waren, heeft zij het gedicht aan het roer geschreven.

Video in het Nederlands: Edith Stein - Aan het roer (vertaling Marie Theres van Beeck)

Video in het Duits (originele taal): Edith Stein - Am Steuer